Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside irategurirwa umushinga w’itegeko uyiha inshingano nshya

Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) irategurirwa umushinga w’itegeko uyiha  inshingano nshya n’ububasha bwo kubika inyandiko zavuye mu nkiko gacaca no gukorana bya hafi n’Inzego z’ubutabera zo muRwanda no mu mahanga.

Nk’uko byagarutsweho mu biganiro by’abagize Inteko Ishinga Amategeko Umutwe w’Abadepite ku wa Kabiri tariki ya 24 Ugushyingo 2020, uwo mushinga w’Itegeko watangiye gutorwa uzatuma CNLG iba ikigo kiyobowe na Perezida ndetse na Visi Perezida, kikagira n’Inama y’Abakomiseri ku rwego rukuru.

Kuri ubu CNLG iyoborwa n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa n’abagize Inama y’ubuyobozi nk’uko biteganywa mu itegeko  Nº09/2007 ryo ku wa 16/02/2007  rigena inshingano, imiterere n’imikorere byayo .

Mu nshingano ngari CNLG ifite harimo gukumira no kurwanya Jenoside n’ingengabitekerezo yayo, bikajyana no guhangana n’ingaruka za Jenoside no kubungabunga inzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi.

Yongerewe inshingano yo kubika inyandiko zavuye mu Nkiko Gacaca bityo yongererwa ibikorwa byo gukorana bya hafi n’Inzego z’ubutabera zo mu Rwanda no mu mahanga, bikaba bisaba ko Itegeko CNLG igenderaho ubu rivugururwa.

Abadepite bagaragaje impungege z’uko mu gihe zimwe  mu nshingano za CNLG  zaba zihawe ibindi bigo  hari ibitabasha kugenda neza mu guharanira ubusugire n’imibereho myiza y’abarokotse Jenoside, ariko bamarwa impungenge ko kuba igiye guhabwa inshingano nshya bidakuraho gukomeza gukurikirana izindi nshingano isanganywe n’ubwo zaba zishyirwa mu bikorwa n’izindi nzego.

Depite Muhangayire Christine yagize ati: “Muri Raporo za CNLG zose zatambutse hano twabonagamo uburyo yakoze ubuvugizi umuntu runaka akaba yaravuwe ndetse akaba yarakize. Nashatse kumva uko mwabiganiriye muri Komisiyo, uko abo bagenerwabikorwa bazakurikiranwa.

Depite Rutayisire Georgette na we ati “Muri Komisiyo y’Ingengo y’imari haba hari ibibazo cyane cyane by’inzibutso zo mu turere. Ugasanga bavuga bati hari igishushanyo CNLG yatwerekaga, ntabwo ari byo twakoze. Mbese bakatubwira n’ibibazo birimo. None umuntu yakwibaza ngo mbese muri izi nzibutso ko n’ubundi habaga harmo ibibazo zigengwa na CNLG, ubu noneho nituzirekera uturere bizaba bimeze gute? ”

Perezida wa Komisiyo y’Ubumwe bw’Abanyarwanda, Uburenganzira bwa Muntu no kurwanya Jenoside Mukamana Elisabeth yavuze ko  CNLG izakomeza gukurikirana ibi bibazo by’abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi.

Yagize ati: “Mu rwego rwa tekiniki Minisiteri y’Ubuzima ni yo ifite abakozi, babifitiye ubushobozi, bazasuzuma bakamenya ikigomba gukorwa, ndetse hari n’ubushakashatsi bujya bukomeza gukorwa ariko bidakuraho inshingano ya CNLG n’ubundi mu gukora ubuvugizi. CNLG izajya iganira n’izindi nzego kuri izi ngaruka za Jenoside yakorewe Abatutsi. Muri ibyo bibazo bazaganiraho kuri izi ngaruka, harimo ihungabana, harimo n’ibindi bibazo by’imibereho,  ibibazo by’amacumbi, ibibazo by’uburwayi, ibyo byose biri hamwe.”

Ku birebana n’inzibutso za Jenoside yakorewe Abatutsi, Umunyamabanga muri Minisiteri y’Ubutabera ushinzwe Itegeko Nshinga n’andi mategeko Amb. Solina Nyirahabimana, yashimangiye  ko n’inzego z’ibanze zibifitiye ubushobozi bwo kuzitaho, kandi CNLG izajya ikora ubugenzuzi bw’uko bikowa neza.

Ati: “…Twizera inzego zacu, no mu rwego rw’Akarere inzego zigomba gukora CNLG igakurikirana ko biri gukorwa neza.”

Nyuma y’imyaka 13 hakoreshwa itegeko  rya 2007, zimwe mu ngingo zaryo zaravuguruwe kugira ngo zirusheho kunoga no kujyana na poritiki y’Igihugu yo kurwanya Jenoside n’ingengabitekerezo yayo. Inteko Ishinga Amategeko yasubitse igikorwa cyo gutora iryo tegeko kitarangiye, kikazasubukurwa undi munsi.

Subiza

Email Yawe Ntiribugaragazwe